Deregezen Köyü

Medeniyetlerin doÄŸduÄŸu Avrasya‘yı bir uçtan öteki uca kat edip Avrupa’nın batısı ile Asya ‘nın doÄŸusunu birleÅŸtiren ve medeniyetlerin yayılma yolunu ifade eden eksen Anadolu ‘dan geçmektedir. Avrasyanın bu uzun doÄŸu batı ekseni boyunca toplumlar arası hareketlilik yoÄŸun olarak hep olmuÅŸ, bu hareketlilik toplumsal rekabet , savaÅŸ ve göçlere sebep olmanın yanında aynı zamanda da toplumsal ve teknik yeniliklerin bu eksen boyunca yayılmasını saÄŸlamıştır. Ä°ÅŸte adeta medeniyetleri taşıyan bu eksen Anadolu ‘dan geçerken yoÄŸunlaÅŸarak (ve daralarak) Anadolu‘yu medeniyetler köprüsü haline getirmektedir. Bu özellik Anadolu‘yu tarihin ilk çaÄŸlarından beri medeniyetler beÅŸiÄŸi haline getirmiÅŸtir. Bu nedenle Anadolu’nun her taşı tarih kokan bir yer yüzü cennetidir.

Tarihte olduğu gibi günümüzde de medeniyetleri buluşturan Yurdumuzun önemli kavşak noktalarından birinde de Malatya bulunmaktadır. Bu özelliği Malatya ‘yı tarihin her döneminde önemli kılmış ve dikkatleri hep üzerine çekmiştir.

Malatya, eski çaÄŸlardan beri Anadolu ve OrtadoÄŸu’nun geçit veren kavÅŸak noktasındadır. DoÄŸuda en eski ulaşım yolu; Malatya-Sivas üzerinden Erzurum’a, oradan da Kafkasya’ya uzanan yoldur. Buna, Karasu Aras yolu da diyebiliriz. Öte yandan GüneydoÄŸu’ya, Malatya ve Diyarbakır üzerinden Mezopotamya’ya uzanan yol önemlidir. Malatya’dan doÄŸuya doÄŸru Murat, Karasu Van Gölü diÄŸer tabii bir önemli yoldur. DiÄŸer önemli bir yol ise Güneyden gelip Malatya’da düğümlenen Malatya – KahramanmaraÅŸ arasında Torosların çok kesif göründükleri bir sahada, akış yönleri farklı vadilerin takip ettiÄŸi tabii bir koridor boyunca uzanmaktadır. Güneyde daÄŸlar arasında açılmış bir baÅŸka yol, Adıyaman üzerinden Urfa’yı Malatya’ya baÄŸlamaktadır. [1]

Belirtilen yollar, Malatya’da birleÅŸerek kuzeyde Kafkasya’ya, güneyde Çukurova, Mezopotamya ve Suriye’ye, batıda Ege sahillerine, doÄŸuda Ä°ran ve uzak doÄŸuya kadar uzanmaktadır. Bu yollar, Akad Ä°mparatoru Sargon zamanından beri iÅŸlemekteydi. Hititler zamanında da iÅŸlemekte olan bu yoldan Hitit Krallarının geçerek Anadolu üzerindeki devletlerle savaÅŸtığı bilinmektedir. Hitit Kralı Åžuppililiuma ‘nın bu yoldan geçerek AÅŸağı Fırat boylarına indiÄŸi, dolayısıyla Malatya civarında Fırat Nehrini geçtiÄŸi kaynaklarca belgelenmektedir. Bu yolun Kayseri Kültepe’den baÅŸlayarak, Gürün Darende Malatya Samsat üzerinden Urfa’ya vardığı buradan da ikiye ayrılarak Gargamış ve Halep’e, diÄŸerinin de Nusaybin üzerinden doÄŸuya Asur ve Babil’e gittiÄŸi tahmin edilmektedir. Mezopotamya ile Anadolu arasındaki ticaret ve kültür alışveriÅŸinin bu yol üzerinden yapılması, Malatya’nın tarihi ve kültürel önemini artırmıştır. [2]

Antik çaÄŸlarda kullanılan yolların yanında, Roma döneminde ticaretle sınırların korunması amacıyla yeni yol yapımına geçilmiÅŸtir. Malatya’nın büyük bir askeri merkez olması sebebiyle Romalılar, askeri ve ticari amaçla kullanılan yollarını Malatya’dan geçirmiÅŸlerdir. Bu durumu, yol kenarlarına dikilen mil taÅŸları doÄŸrulamaktadır. [3]

Bizans Ä°mparatorluÄŸu Roma yollarını aynı amaçla kullanılmıştır. Araplar, Bizans topraklarına yaptıkları akınlardan sonra geri çekilirken Kommagene ile Malatya arasındaki geçitten faydalanmışlardır. Türkler ise Fırat Nehri’ni Malatya yakınlarında aÅŸarak Orta Anadolu’ya ulaÅŸmışlardır.

Kaynak; Malatya ValiliiÄŸi